طرح ارتش مشترک اروپايي؛ از حرف تا عمل

چندي پيش «امانوئل ماکرون» رئيس‌جمهور فرانسه پيشنهاد تشکيل ارتش اروپايي را مطرح کرد. ماکرون از تشکيل «ارتش واقعي در اروپا» به منظور «حفاظت از اين قاره در مقابل چين، روسيه و حتي آمريکا» سخن به ميان آورد و با اشاره به تصميم ترامپ درباره "پيمان منع موشک هاي هسته اي ميان برد" گفت: وقتي رئيس جمهور ترامپ اعلام کرد که از يک توافق مهم درباره خلع سلاح که بعد از بحران موشکي اروپا در دهه 1980 شکل گرفت، خارج شده است، قرباني اصلي چه کسي است؟ اروپا و امنيت آن.
ايده ي ايجاد ارتش اروپايي نشان مي دهد که اروپايي ها به دنبال آن هستند که از حيطه تاثيرپذيري آمريکا خارج شوند. اين سخن بدان معناست که اروپا بتواند به تنهايي و بدون وابستگي به آمريکا از خود دفاع کند.
از اين منظر، تشکيل ارتش اروپا را بايستي طرح فرانسه براي استقلال از آمريکاي ترامپ دانست. مکرون و ساير رهبران اروپا به سياست خارجي ترامپ درباره «اولويت بودن آمريکا» انتقاد درند و مي گويند او ائتلاف هاي سنتي غرب از جمله ناتو را تضعيف کرده است. اروپايي ها معتقدند ناتو بيشتر در خدمت اهداف نظامي گري آمريکا است تا تامين امنيت اروپا.
به رغم حملات توئيتري ترامپ به مکرون اما پيشنهاد رئيس جمهور فرانسه براي تشکل ارتش اروپا با استقبال مواجه شده است. در اين باره کميسيون اروپا به دنبال درخواست مکرون درباره شکل گيري ارتشي واقعي در اروپا به منظور کاهش وابستگي به آمريکا، اعلام کرد که احتمالاً ارتش اتحاديه اروپا تشکيل مي شود. «ژان کلود يونکر» رئيس کميسيون اروپا که از حاميان قديمي اين ارتش است، سال گذشته گفته بود که تمکين از ناتو ديگر نمي تواند بهانه قانع کننده عليه تلاش هاي مشترک دفاعي در اروپا باشد.
از سوی ديگر خروج انگليس از اتحاديه اروپا، به بحث همکاري دفاعي در اتحاديه اروپا جان تازه اي بخشيده است و بروکسل نگران آن است که ترامپ در مقايسه با رئيس جمهوري سلف خود تمايل کمتري براي دفاع از اروپا در مقابل اقدامات تهاجمي احتمالي روسيه داشته باشد.
البته استقبال از طرح مکرون به معناي عملي شدن آن نيست. مکرون از همان بدو روي کار آمدن خواستار همکاري دفاعي نزديک تر بين متحدان اروپايي شده اما تاکنون موفقيت چنداني بدست نياورده است زيرا برخي از کشورهاي عضو ناتو خود را از آن کنار کشيده اند. به ويژه آنکه طرح مکرون با اشتياق کمتري از سوي آلمان به عنوان قدرت نظامي و اقتصادي اروپا مواجه شده است. برلين نگاه ترديدآميزي به طرح دفاعي پيشنهادي فرانسه با مشارکت 10 کشور دارد. بر اساس اين طرح، که انگليس، اسپانيا، لهستان، بلژيک، دانمارک، استوني، پرتغال، فنلاند، فرانسه و آلمان در يک ارتش سراسري اروپا شرکت خواهند داشت مي توانند به عنوان يک نيروي واکنش سريع در داخل و خارج قاره اروپا اقدام کنند.
همچنين برخي از کارشناسان معتقدند که تاسيس اتحاديه اروپايي دفاعي با معضلات خاص حقوقي روبه رو مي شود. دولتي که در واقع اتحاد دولت هاست، نمي تواند ارتش واحد داشته باشد، چون که اتحاديه اروپا فاقد وزير دفاع و وزير مالي است. چنين اتحادي حاکميت دولتي ندارد.
کلام آخر اين که طرح مکرون ايده اي جديد نيست. اين ايده که سابقه طولاني و جنجالي در اروپا دارد به «دکترين دوگل» (ژنرال شارل دوگل، رئيس جمهوري اسبق فرانسه) معروف است که «ستون اروپا» در ناتو را که به طور مستقل از آمريکا عمل خواهد کرد، پيش بيني کرده است. فرانسه پيش تر هم در سال 1950 چنين طرحي را با حضور شش كشور اروپايي شامل بلژيك، فرانسه، ايتاليا، لوكزامبورگ، هلند و آلمان غربي سابق ارائه كرده بود.

.....................................................
مصطفي عبدلي