ثبت ملی دانش و فن بومی و سنتی نقشه خوانی قالی خراسان جنوبی

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما مرکز خراسان جنوبی، مسئول حوزه پژوهش اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان جنوبی گفت: سابقه قالیبافی در منطقه قهستان و بالاخص رواج روز افزون آن در دوره تیموریان که هرات به عنوان پایتخت سیاسی و هنری انتخاب شد، نقش مهمی در گسترش فرش و فرش بافی و تجارت آن در منطقه ایالت قهستان قدیم داشته است.

برآبادی افزود: حتی نقش‌های موسوم به هراتی که همان طرح ریزه ماهی معروف است، نیز دست هنر هنرمندان ایرانی و خراسانی بود که در کارگاه‌های هرات مشغول به طراحی نقشه‌های قالی بودند.
وی افزود: به دلیل سفارشات متعدد باید روشی برای سرعت بخشی به بافت و جفتی بافی قالی‌ها ابداع می‌شد که این نیاز، منجر به مهارت نقشه خوانی شد.

برآبادی گفت: از طرفی نوجوانان و کودکان منطقه که در کار بافت مشارکت داشتند به دلیل عدم سواد نقشه خوانی باید روشی برای آموزش نقشه به آنان ابداع می‌شد، همچنین خوش آهنگ شدن و موزون بودن کلمات و اصوات می‌توانست در سرعت بخشی به یادگیری کودکان و حفظ سریع کلید‌های نقشه خوانی کمک کند، لذا استادکاران طراح و نقشه کش فرش سعی کردند تا حد امکان نسبت به شعرگونه شدن آن برای انتقال بهتر و به خاطر ماندن آن اقدام کنند.
وی افزود: به عمل خواندن نقشه قالی از روی نقشه شطرنجی رنگ آمیزی شده از سوی نقشه خوان یا اصطلاحاً استاد کار قالی برای جمعی از بافندگان عمل نقشه خوانی اطلاق می شود.

برآبادی گفت: هنر نقشه خوانی در اکثر نقاط ایران رایج بوده و هست و هر ناحیه و منطقه‌ای با گویش و زبان ویژه خود این دانش و فن را انتقال می‌دهد.
وی افزود: این فن برای کمک به تولید انبوه در کارگاه‌های قالیبافی تجمیعی و کاهش هزینه‌های تهیه نقشه‌های متعدد بوده که بر پایه آموزش یک سری کلید واژه‌ها استوار است و می‌توان با کمک آن‌ها نقشه قالی را بدون تصویر و فقط با شنیدن کلید‌ها و بیان رنگ‌های آنان توسط استاد بافنده، به بافنده‌ها منتقل کرد.

برآبادی گفت: این کلید واژه‌ ها دارای قابلیت‌های مختلف از جمله ترکیب با یکدیگر و یا جایگزینی هستند و در مواردی می‌توان از دو یا چند نوع کلید واژه برای انتقال یک یا چند گره استفاده کرد.