بارورسازی ابرها در شرایط خاص و محدود اثرگذار است

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما کارشناسان سازمان هواشناسی کشور تأکید دارند که بارورسازی ابر‌ها تنها در شرایط بسیار خاص و محدود می‌تواند اثرگذار باشد. به گفته رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی، همه سامانه‌های بارشی و حتی همه ابر‌ها قابلیت بارورسازی ندارند و موفقیت این روش وابسته به ویژگی‌های دقیق فیزیکی، دمایی، رطوبتی و ساختار خردفیزیک ابرهاست. در اقلیم پیچیده و متغیر ایران، بی‌توجهی به این عوامل می‌تواند نه‌تنها بی‌اثر، بلکه گاه کاهنده بارش باشد.

احد وظیفه با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد افزود: اگر قرار است بارورسازی ابر‌ها در ایران انجام شود، باید در مناطق مشخص، با تعریف دقیق «منطقه شاهد» و «منطقه هدف»، ثبت جزئیات عملیات، اندازه‌گیری‌های دقیق زمینی و تحلیل آماری بلندمدت صورت گیرد؛ در غیر این صورت، انتساب بارش به بارورسازی تقریباً غیرممکن است

از منظر علمی، بارورسازی ابر‌ها در خوش‌بینانه‌ترین برآوردها، تنها می‌تواند بخشی از بارش‌های «قابل ریزش» را آن هم در مقیاس محدود افزایش دهد؛ افزایشی که معمولاً در بازه‌ای حدود ۱۰ درصد برآورد می‌شود و قابلیت تعمیم به حوضه‌های آبریز یا جبران کم‌بارشی‌های بلندمدت را ندارد. به همین دلیل، نسبت دادن بارش‌های سنگین یا ترسالی‌های مقطعی به عملیات بارورسازی، فاقد پشتوانه علمی معتبر است.

رئیس سازمان هواشناسی کشور نیز با تأکید بر همین نکته تصریح کرده است که خشکسالی ایران ریشه در کاهش بلندمدت بارش، افزایش دما، افت منابع آب زیرزمینی و مدیریت نادرست منابع دارد و هیچ ابزار کوتاه‌مدت یا فناورانه‌ای، از جمله بارورسازی ابرها، قادر به حل این بحران ساختاری نیست. داده‌های اقلیمی کشور نشان می‌دهد طی دهه‌های اخیر، روند افزایش دما و کاهش تدریجی بارش، کشور را به سمت خشکی بیشتر سوق داده و ضرورت سازگاری با اقلیم را دوچندان کرده است.

سحر تاجبخش رئیس سازمان هواشناسی کشور با بیان اینکه به‌طور کلی «بارورسازی ابرها» تاثیرات چشمگیری در میزان افزایش بارش‌ها ندارد، گفت: باروسازی ابر‌ها به عنوان یکی از روش‌های «استحصال آب» شناخته شده است و برای تولید مقدار محدودی آب در دنیا هم انجام می‌شود و قابل پذیرش است.

انجمن هواشناسی ایران هم پیشتر نسبت به رواج ادعا‌های غیرعلمی در فضای مجازی هشدار داده و تأکید کرده است که جابه‌جایی ابرها، ایجاد ترسالی مصنوعی یا رفع سریع خشکسالی، مفاهیمی غیرواقعی و فاقد مبنای علمی هستند. به باور این انجمن، طرح چنین ادعا‌هایی علاوه بر اتلاف منابع مالی، با ایجاد امید کاذب، مسیر سیاست‌گذاری صحیح و اجرای راهکار‌های پایدار را منحرف می‌کند.

این انجمن، خشکسالی در ایران را نتیجه کاهش بلندمدت بارش‌ها، مدیریت نادرست منابع آب و تخریب محیط‌زیست دانست و تأکید کرد هیچ راهکار فوری و معجزه‌آسایی برای رفع این بحران وجود ندارد. به گفته انجمن هواشناسی ایران، راهکار‌های اثبات‌شده مقابله با بحران آب شامل احیای جنگل‌ها و تالاب‌ها، صرفه‌جویی و بازچرخانی آب، اجرای الگوی کشت و جلوگیری از برداشت بی‌رویه منابع آبی است. این انجمن از مسئولان خواست بودجه‌های موجود را به پروژه‌های علمی و پایدار اختصاص دهند و با فرصت‌طلبان بحران آب برخورد قاطع داشته باشند.

جمع‌بندی دیدگاه‌های علمی نشان می‌دهد اگر قرار است بارورسازی ابر‌ها در ایران دنبال شود، باید صرفاً در چارچوب پژوهش‌های دقیق، بلندمدت و کنترل‌شده انجام گیرد؛ با تعریف منطقه شاهد و هدف، ثبت کامل داده‌ها، تحلیل آماری و پرهیز از تعمیم‌های غیرعلمی. در غیر این صورت، این روش نه‌تنها کمکی به حل بحران آب نخواهد کرد، بلکه می‌تواند به انحراف تصمیم‌گیری‌های کلان منجر شود.

در نهایت، متخصصان تأکید دارند که عبور از بحران خشکسالی، بیش از هر چیز نیازمند مدیریت علمی منابع آب، اصلاح الگوی مصرف، احیای اکوسیستم‌ها و سازگاری با واقعیت‌های اقلیمی کشور است؛ مسیری که هرچند دشوار و زمان‌بر است، اما تنها راه قابل اتکا برای آینده آبی ایران محسوب می‌شود.

بارورسازی ابر‌ها یکی از روش‌های اصلاح آب وهوا برای تحریک بارش مصنوعی است که با پراکنده‌سازی موادی مانند یدید نقره، نمک یددار و سنگ نمک در ابر‌های مناسب انجام می‌شود تا فرآیند تشکیل قطرات باران یا بلور‌های یخ تسریع شود. این روش عمدتاً روی ابر‌های فصل سرد در مناطق کوهستانی و ابر‌های همرفتی فصل گرم قابل اجراست و سابقه‌ای چند دهه‌ای در برخی کشور‌ها دارد.

در صورت اجرای موفق، بارورسازی ابر‌ها می‌تواند مزایایی مانند افزایش محدود بارندگی، کمک به تأمین آب، بهبود شرایط زیست‌محیطی، کاهش نسبی آلودگی هوا و برخی منافع اقتصادی داشته باشد. با این حال، میزان افزایش بارش معمولاً محدود و متغیر بوده و در بهترین برآورد‌ها بین صفر تا ۲۰ درصد تخمین زده می‌شود.

در مقابل، این روش با محدودیت‌های جدی روبه‌روست؛ از جمله نبود داده‌های علمی کافی و قابل اتکا، وابستگی شدید به نوع و شرایط ابرها، دشواری ارزیابی دقیق اثربخشی، ابهام درباره پیامد‌های بلندمدت زیست‌محیطی و چالش‌های نظارتی و مدیریتی. به همین دلیل، بارورسازی ابر‌ها نمی‌تواند راهکاری قطعی یا گسترده برای حل بحران آب و خشکسالی باشد و تنها در چارچوب پژوهش‌های علمی و با انتظارات واقع‌بینانه قابل بررسی است.